‘Energiebedrijven medeplichtig aan moord’
Uitzending van 29 juni 2010
Nederlandse energiebedrijven importeren ‘foute’ steenkool uit Zuid-Afrika en Colombia. De buitenlandse kolenleveranciers veroorzaken ernstige milieu- en gezondheidsschade en hebben zich schuldig gemaakt aan grove mensenrechtenschendingen. Dat blijkt uit onderzoek van Netwerk.
Bloedbad
Nederlandse energieproducenten willen niet vertellen waar hun steenkool wordt ingekocht. Netwerk achterhaalde dat de producenten van de Colombiaanse mijnen Cerrejon en Drummond steenkool betrekken. Beide mijnen financierden paramilitairen. Drummond was betrokken bij de moord op tientallen omwonenden en vakbondsleiders. In 2004 is door paramilitairen in opdracht van Cerrejon een bloedbad aangericht onder vrouwen en kinderen van het dorp Bahia Portete.
Netwerk sprak met getuigen die het geweld aan den lijve hebben ondervonden. Daarnaast beschikt het programma over de bekentenissen van betrokken paramilitairen en van een hoge officier van de Colombiaanse geheime dienst.
Zuid-Afrika
Zuid-Afrika is de tweede steenkoolleverancier aan Nederland. Netwerk constateerde in het mijnbouwgebied rond Witbank behalve ernstige milieuschade, ook chronische gezondheidsproblemen bij de lokale bevolking. Volgens een huisarts in Witbank leidt 20% van de bevolking aan klachten als astma en longemfyseem vanwege het stof dat vrijkomt bij de steenkoolwinning.
Grove mensenrechtenschendingen
Volgens hoogleraar Van Genugten (Internationaal Recht) overtreden Nederlandse energiebedrijven de VN-principals of Global Compact voor verantwoord ondernemen. De energieleveranciers ondersteunen mensenrechtenschendingen door steenkool te blijven inkopen bij mijnen waarvan ze zouden moeten weten dat die zich schuldig maken aan grove mensenrechtenschendingen.
Netwerk legde dit ook voor aan Francois Kristen, hoogleraar internationaal strafrecht aan het Willem Pompe Instituut. Ook hij komt tot het oordeel dat energiebedrijven volgens de VN-regels in overtreding zijn.
VN-regels
Vreemd genoeg zijn het juist deze VN-regels waar de stroomproducenten zich in een reactie aan Netwerk op beroepen. "De controle op de herkomst van steenkool die op de markt wordt ingekocht, gebeurt bijvoorbeeld aan de hand van VN-richtlijnen, zoals geformuleerd door UN Global Compact. Criteria zoals het respecteren van mensenrechten en vakbondsvrijheid en het bestrijden van corruptie maken zodoende onderdeel uit van het inkoopbeleid."
Reactie EnergieNed
Toch laat brancheorganisatie EnergieNed in de reactie weten de bevindingen van Netwerk serieus te nemen. Er is inmiddels een dialoog opgezet met de betrokken partijen om misstanden bij de steenkoolwinning te onderzoeken. Lees de volledige reactie hier.
Netwerk besteedt dinsdagavond 29 juni en donderdagavond 1 juli aandacht aan de herkomst van steenkool.
Lees meer over de Nederlandse steenkoolimport vanuit Colombia en Zuid-Afrika in het factsheet 'steenkoolwinning'.
Bekijk de preview:
Bekijk hier de uitzending van dinsdag 29 juni.
Foto, ANP
Bloedbad
Nederlandse energieproducenten willen niet vertellen waar hun steenkool wordt ingekocht. Netwerk achterhaalde dat de producenten van de Colombiaanse mijnen Cerrejon en Drummond steenkool betrekken. Beide mijnen financierden paramilitairen. Drummond was betrokken bij de moord op tientallen omwonenden en vakbondsleiders. In 2004 is door paramilitairen in opdracht van Cerrejon een bloedbad aangericht onder vrouwen en kinderen van het dorp Bahia Portete.
Netwerk sprak met getuigen die het geweld aan den lijve hebben ondervonden. Daarnaast beschikt het programma over de bekentenissen van betrokken paramilitairen en van een hoge officier van de Colombiaanse geheime dienst.
Zuid-Afrika
Zuid-Afrika is de tweede steenkoolleverancier aan Nederland. Netwerk constateerde in het mijnbouwgebied rond Witbank behalve ernstige milieuschade, ook chronische gezondheidsproblemen bij de lokale bevolking. Volgens een huisarts in Witbank leidt 20% van de bevolking aan klachten als astma en longemfyseem vanwege het stof dat vrijkomt bij de steenkoolwinning.
Grove mensenrechtenschendingen
Volgens hoogleraar Van Genugten (Internationaal Recht) overtreden Nederlandse energiebedrijven de VN-principals of Global Compact voor verantwoord ondernemen. De energieleveranciers ondersteunen mensenrechtenschendingen door steenkool te blijven inkopen bij mijnen waarvan ze zouden moeten weten dat die zich schuldig maken aan grove mensenrechtenschendingen.
Netwerk legde dit ook voor aan Francois Kristen, hoogleraar internationaal strafrecht aan het Willem Pompe Instituut. Ook hij komt tot het oordeel dat energiebedrijven volgens de VN-regels in overtreding zijn.
VN-regels
Vreemd genoeg zijn het juist deze VN-regels waar de stroomproducenten zich in een reactie aan Netwerk op beroepen. "De controle op de herkomst van steenkool die op de markt wordt ingekocht, gebeurt bijvoorbeeld aan de hand van VN-richtlijnen, zoals geformuleerd door UN Global Compact. Criteria zoals het respecteren van mensenrechten en vakbondsvrijheid en het bestrijden van corruptie maken zodoende onderdeel uit van het inkoopbeleid."
Reactie EnergieNed
Toch laat brancheorganisatie EnergieNed in de reactie weten de bevindingen van Netwerk serieus te nemen. Er is inmiddels een dialoog opgezet met de betrokken partijen om misstanden bij de steenkoolwinning te onderzoeken. Lees de volledige reactie hier.
Netwerk besteedt dinsdagavond 29 juni en donderdagavond 1 juli aandacht aan de herkomst van steenkool.
Lees meer over de Nederlandse steenkoolimport vanuit Colombia en Zuid-Afrika in het factsheet 'steenkoolwinning'.
Bekijk de preview:
Bekijk hier de uitzending van dinsdag 29 juni.
Foto, ANP








Reageer
Plaats een reactie
steenkool
6 juli, 2010 - 16:05Met belangstelling zag ik uw reportages. Lang geleden sloot minister den Uyl de Limburgse mijnen, omdat hij werken in een mijn mensonwaardig vond. (Gelijk had hij, gezien uw reportage over Zuid Afrika.)
In die tijd waren er verkiezingen en had Han van Mekeren een programma, waarin je aan politici vragen kon stellen. Ik heb den Uyl - wetende dat Nederland sedert de sluiting in z'n steenkoolbehoefte voorzag door import uit Polen en Zuid Afrika -toen gevraagd of Polen en Zuid-Afrikanen wellicht geen mensen waren, gezien zijn voorkeur voor steenkool-gestookte electriciteitscentrales. Zijn antwoord was Blablabla.
Maar zo is het wel, zolang er geen volautomatische winmogelijkheden bestaan, waaraan geen mens te pas komt. En dan nog: uw verslag over de gevolgen voor mensen in de omgeving van mijnen laat zien hoe misdadig het is om steenkool te delven.
Dan maar beter kernenergiecentrales.
fossiele brandstoffen, natuurlijke hulpbronnen etc.
30 juni, 2010 - 23:03Beste Netwerk-redactie,
Bent u in uw onderzoek ook iets tegengekomen of de Nederlandse energiebedrijven kolen, waterkracht, etc. uit China importeren? Ben ik heel benieuwd naar, aangezien ik met studie (Internationaal Land en Water Beheer) en persoonlijke interesse bezig en concerned ben in grondstoffenwinning op het Tibetaanse Plateau. Ik heb de premiere verzorgd van de film Meltdown In Tibet en ik weet dat er in Tibet gigantische voorraden natuurlijke bronnen zoals kool, olie, lithium etc. in de grond zitten. China wint ze, soms met behulp van buitenlandse bedrijven. Daar zijn de zaakjes nog vele malen erger (milieu, sociaal-economisch, gezondheid)en vele malen minder transparant. Om al niet te spreken van de riskante opslag van nucleair afval in Tibet. Ik denk als er een onderzoek zou worden gedaan wat er allemaal in onze smartphones, laptops e.d. verwerkt zit (lithium in batterijen), en hoe het er daar komt, er dingen uitkomen die het daglicht niet kunnen verdragen. In ieder geval hoop ik op m'n vraag een reactie te krijgen, want ik heb geen toegang tot informatie van Nederlandse energiebedrijven. Bij voorbaat dank!
Alleen steenkool ?
29 juni, 2010 - 21:57Goed programma maar verre van volledig, dit geld namelijk voor zeer veel grondstoffen die tbv het Westen in Derde wereld landen gewonnen worden,koper, diamant, excotische metalen tbv de micro-electronica productie enz.
Hierbij wordt er gewerkt onder erbarmelijke omstandigheden en handig gebruik gemaakt van het niet aanwezig zijn van milieu-wetten in die landen + corruptie.
Het Westen betaald zo al eeuwen VEEL te weinig voor zijn grondstoffen.
de impact van een programma als netwerk
30 juni, 2010 - 14:39Om de levensstandaard in west-europa, waaronder nederland zo hoog te houden worden vele armere landen gruwelijk belast, zowel op het gebied van milieu, arbo, mensenrechten en uitputting. Daarom zijn reportages op de landelijke tv hierover heeeel erg belangrijk.
Afrika - foute kolen
29 juni, 2010 - 21:40Geachte redactie van Netwerk,
Sta mij toe om te reageren als onafhankelijke chemicus.
De gevolgen van de kolenwinning aldaar en vooral de (fijn-)stofproductie voor de bewoners in de nabije omgeving lijkt ontoelaatbaar.
Als chemicus met enige medisch-farmaceutische kennis krijg ik toch enige blaasjes op m'n mond als ik de kersenboer hoor spreken en die vrouwelijke huisarts: dat roept bij mij toch een wat te hoog "De Telegraaf"-gevoel op en dat doet mijns inziens afbreuk aan de ernst van de problematiek.
Ten eerste als het water verzuurd is, toon dát dan serieus (én simpel) aan met objectieve analytische-chemische meetmethoden, namelijk dat er zuur in het water zit én hoeveel zuur er in zit (de concentratie). En niet met een stuk vlees dat "oplost" in het water. Dat is namelijk aspecifiek en kan ook heel goed zónder zuur. Hiermee ontkracht je juist het verhaal. Wetenschap kunnen we juist goed inzetten als het gaat om objectiviteit!
En dan nog eens een vrouwelijke huisarts, die het woord "allergie"
gebruikt, zoals dat kennelijk in de volksmond wordt gebruikt ("allergisch zijn voor iemand" = ergens niet tegen kunnen), terwijl het opvoeren van een huisarts iets wetenschappelijks moet uitstralen: bestaan er bijv. anti-lichamen tegen zwavel?, want dat is namelijk de consequentie van bijv. een type I-allergische reactie; ik zal de 4 verschillende types die bestaan niet hier allemaal behandelen.
Kortom van Netwerk verwacht ik een iets meer serieuze aanpak van deze zeer ernstige problematiek, dan bepaalde andere media.
Dus voor mij persoonlijk: een iets minder "Fred Kaps"-gehalte en wat meer wetenschappelijke objectiviteit. En dat lijkt mij juist in deze ernstige situatie helemaal niet zo moeilijk.
Drs. G.W. Jansen, analytisch chemicus
zuur water
30 juni, 2010 - 13:52Geachte heer Jansen,
Dank voor uw reactie. Als maker van de reportage geef ik u graag enige toelichting. Om vlees in 'gewoon' water op te laten lossen, is flink wat (dagen?) geduld vereist. Dit water is het resultaat van acid mine drainage, een proces dat wereldwijd voorkomt en u ongetwijfeld kent. Het resultaat daarvan is dat het water een zuurgraad heeft van Ph2, vergelijkbaar met ons maagzuur. Dat hebben we inzichtelijk willen maken door de proef met het vlees, omdat gebruik van Ph-waardes en termen als acid mine drainage teveel voorkennis bij de kijker veronderstellen.
Wat de huisarts betreft: zij vertelt vanuit haar ervaringen. Ik vaar op haar deskundigheid. Bovendien wordt haar verhaal ondersteund door de uitspraken van hoogleraar milieukunde Lucas Reijnders (UvA), een autoriteit op dit gebied.
Vriendelijke groet,
Siebe Sietsma
verslaggever Netwerk
reactie op drs G W Jansen, analytisch chemicus
30 juni, 2010 - 11:42Deze boer en deze arts zijn geen chemici maar proberen vanuit hun eigen praktische ervaring aan te tonen hoe smerig en gevaarlijk die kolenmijnen zijn voor omwonenden. Het zal niet zo zijn dat een huisarts en een boer de beschikking hebben over geavanceerde methodisch verantwoorde technieken, maar hun verhaal is duidelijk aan de hand van alle andere informatie in deze rapportage.
Het lijkt er op dat u als chemicus de zaak probeert te verdoezelen en aan te geven dat het allemaal niet zo erg is wat er gebeurt. Of probeer dan zelf via uw objectieve methodische maatstaven zelf iets te doen om aan te tonen wat hier gebeurt absoluut niet door de beugel kan.
Het is fijn dat 'gewone'mensen, die dagelijks met deze praktijken te maken hebben, ook eens hun verhaal kunnen doen: zwemmende kinderen in vervuild water, hoestende mensen, het verhaal van een gezin, het verhaal van een boer, van een arts wijzen allemaal op dezelfde problemen. we kunnen dit zien als een andere methodiek: een kwalitatieve analyse, aan de hand van rapportages van diverse niet met elkaar in verbinding staande personen, die allemaal hetzelfde uitwijzen (triangulatie), en dit is ook een vorm van objectief verzameld 'materiaal'dat ook een wetenschappelijk gehalte heeft. Er zijn verschillende methodieken binnen de wetenschap maar dat is u waarschijnlijk als chemicus helemaal ontgaan.
reactie op drs G W Jansen, analytisch chemicus
30 juni, 2010 - 11:40Deze boer en deze arts zijn geen chemici maar proberen vanuit hun eigen praktische ervaring aan te tonen hoe smerig en gevaarlijk die kolenmijnen zijn voor omwonenden. Het zal niet zo zijn dat een huisarts en een boer de beschikking hebben over geavanceerde methodisch verantwoorde technieken, maar hun verhaal is duidelijk aan de hand van alle andere informatie in deze rapportage.
Het lijkt er op dat u als chemicus de zaak probeert te verdoezelen en aan te geven dat het allemaal niet zo erg is wat er gebeurt. Of probeer dan zelf via uw objectieve methodische maatstaven zelf iets te doen om aan te tonen wat hier gebeurt absoluut niet door de beugel kan.
Het is fijn dat 'gewone'mensen, die dagelijks met deze praktijken te maken hebben, ook eens hun verhaal kunnen doen: zwemmende kinderen in vervuild water, hoestende mensen, het verhaal van een gezin, het verhaal van een boer, van een arts wijzen allemaal op dezelfde problemen. we kunnen dit zien als een andere methodiek: een kwalitatieve analyse, aan de hand van rapportages van diverse niet met elkaar in verbinding staande personen, die allemaal hetzelfde uitwijzen (triangulatie), en dit is ook een vorm van objectief verzameld 'materiaal'die ook een wetenschappelijk gehalte heeft. Er zijn verschillende methodieken binnen de wetenschap maar dat is u waarschijnlijk als chemicus helemaal ontgaan.
na greenwashing nu ook dit...
29 juni, 2010 - 21:38Eerst maken de grote energiemaatschappijen zich aan de lopende band schuldig aan greenwashing. Enorme reclamecampagnes voor duurzame energie, maar ondertussen gaat het om 'maar' een paar woningen. Of groene energie verkopen dat eigenlijk alleen maar 'vergroend' is met de aanplant van bomen. Waar blijven de investeringen in echte eerlijke duurzame energie in ons eigen land?!
En nu dit... Jaarlijks worden de mvo rapportages netjes gevuld, maar blijkbaar weer met de halve waarheid!
Als consument hebben we er wellicht een beetje te veel vertrouwen in gehad dat onze gelden goed en eerlijk zouden worden besteed. Zijn de kleinschalige initiatieven dan toch de oplossing? Onder een aantal consumenten zit iig meer passie, drive en geloof in een duurzame economie dan bij de grote bazen van de energiemaatschappijen bij elkaar. Tenminste dat is het beeld dat ze afgeven. Hoe zullen ze dit imago nu weer briljant oppoetsen? Hopelijk dit keer op een echt eerlijke en zuivere manier. Ik zou de uitdaging wel aan willen om de bezem erdoor te halen.
Steenkool
29 juni, 2010 - 21:36In plaats van een aanval op de maatschappijen die alleen maar proberen om onze onverzadigbare honger naar energie te bevredigen, zou Netwerk zich eens moeten verdiepen in de vraag waarom Nederland het zo bedroevend slecht doet op het gebied van duurzaamheid en energiebesparing. We zitten wat dat betreft bij de slechtst presterende landen van de hele wereld! En onze windmolens doen daar niets tegen, want die leveren minder dan 5% van onze energiebehoefte. Als we tien jaar geleden waren begonnen om al die miljarden te investeren in een programma voor jaarlijks 3% energiebesparing, hadden we nu die smerige kolenmijnen in Afrika en Columbia helemaal niet nodig gehad!